Kullanıcı Oyu: 5 / 5

Yıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkin
 

CANLI GAZETE

Gazete başlıklarının konularına dayanan ABD'de ortaya çıkmış bir tiyatro biçimi. Kısa, etkileyici sahnelerle günlük olayları eleştiren ve toplumsal sorunlara değinen gösteri. Buna 'gazete tiyatrosu' da denir.

 

CANLI KARAGÖZ

·         Halk dilinde Orta Oyunu'na verilen ad.

·         14. Yüzyıl sonlarında, gölge oyunu tipleri ve giysileri ile sahnede oyuncular tarafından oynanan oyun.

 

CEP TİYATROSU

Sahnenin seyirciye çok yakın ilişkide olduğu az kişi alan tiyatrolara verilen ad. 20. yüzyıl döneminde, Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde, mimari, drama ve oyunculuk yönünden yeni bir tiyatro biçimi olarak yer almış tiyatro. Antoine'ın Theatre Libre, Lugne – Poe'nin Theatre de I'Oeuvre tiyatrolarının öncülük ettiği Cep Tiyatrosu, Almanya'da Reinhardt'ın oda oyunları biçiminde görülmüştür. 1907'de Stockholm'de ise, Strindberg'in oda tiyatrosu anlayışına bağlaşık olarak yer almıştır. Strindberg'e göre, küçük tiyatro, sahne ile izleyici arasında doğrudan bir bağlantı kurulmasına olanak sağlıyor, büyük sahne kurma kaygısını ortadan kaldırıyordu. Küçük oyun biçiminde (oda oyunu), dış eylem gereksizleşiyor, natüralist sahne düzeninden kurtularak simgesel, yalın sahne düzenine geçilebiliyordu. Oyuncular, büyük oynama yerine, yalın, küçük, iç eylemi anıştırmalarla verecek bir oyunculuk biçemini geliştirebiliyorlardı. Tiyatronun toplumsal işlevine karşıt seçkici estetikçilikle eleştirilen Cep Tiyatrosu, küçük sanat tiyatroları, oda tiyatroları olarak günümüzde de geçerliliğini ve özelliğini korumaktadır.

 

CEZVİT TİYATROSU

17. yüzyıl ortasından 18. yüzyıla değin süre gelen dinsel öğreti tiyatrosu. Barok tiyatro biçimini benimsemiştir. Luther'in din reformuna karşı gerçekleştirilmiş olan ve yalnızca Katoliklere özgü gerici bir tiyatro anlayışıdır.

 

CİDDİ KOMEDYA

Kentsoylu komedyası için Diderot'nun kullandığı bir terim. Ciddi komedya, soyluluğun yüksek komedya anlayışına ve aynı zamanda halkın kaba güldürü anlayışına karşı ortaya konulmuş bir türdür.

 

COMEDIA

17. yüzyıl İspanyol tiyatrosunun altın çağına ilişkin olan comedia kavramı. İspanyolcada, tam uzunlukta “oyun” anlamında kullanılmıştır. Bunun alttürleri vardı. Bunlardan biri, Lope de Vega'nın buluşu olan ve çeşitli serüvenleri içeren comedia de capa y espada'dır (Pelerin ve Kılıç Oyunu).

 

COMMEDIA DELL'ARTE

“Usta işi oyun” anlamına gelen, 16. yüzyıl İtalyan halk tuluat (doğaçlama) tiyatrosu. Başlangıcı 1550'ye dayanan bu tiyatro bir senaryo üzerinden doğaçlamalara gidilerek oynanan, müzikli, tartımlı bir halk komedyası türüdür. Oyundaki gülmece, oyun oynandığı sırada ve o anda oyuncular tarafından uydurulur. Gerek sahne tekniği, gerekse tipleri açısından Avrupa tiyatrosu ve Türk tiyatrosunu etkilemiştir. Bu etkisini bugüne kadar da sürdürmüştür. Ortaya çıkış tarihi kesinlik kazanmamış olmakla birlikte, 16. yüzyıl ortalarında, Venedik ve Lombadiya'da, yergili gülünç tek kişilik gösterilerden kökenlendiği, Atellan farsı ile mimus özellikleri taşıdığı, ortaçağ jonglörleri ile soytarılarının bir uzantısı olduğu belirtilen Commedia dell'arte'nin ilk oluşum evresi, Ruzzante ve Calmo gibi oyuncuların, belli bir zanni tip içinde, Güney İtalya'daki karnaval günlerinde oynadıkları farslardır. Daha sonra, bütün kent tiplerini içerecek biçimde gelişme gösteren Commedia dell'arte, çok oyunculu halk tuluat tiyatrosu toplulukları biçimini almıştır. Doğaçlama komedyaları olan Commedia dell'arte, içinde belli düğüm ve uğrak noktalarının yer aldığı, gevşek kurgulu öykü ve eylem örgüsü çevresinde, meslekten oyuncularca, bütün bütüne doğal etmenlere dayalı anlatım araçlarıyla, doğaçlama olarak geliştirilip çeşitlendiriliyordu. Burada önemli olan tema ile oyun kişileriydi. Bu önemli, maskeli oynayan oyun kişileri, her iki aşığın uşakları olan zanni'ler, özellikle de Bergamo'nun bir kasabasından gelip, Venedik'te hizmetkâr olarak çalışan, üstünde baklava desenli bir giysi, başında tavşan ya da tilki tüyü takılı, geniş kenarlı bir başlık, yüzünde siyah deriden yarım bir maske ve elinde tahta bir pastav bulunan Ariecchino'ydu. Öbür zanni'ler, köylü Truffaldino, kurnaz ve fettan Brighella ve Pulcinella'ydı. Aşıklar, ezgiciler ve dansçılar gibi önemsiz sayılan kişiler dışında, öbür önemli kişiler şunlardı; (Atellan farsındaki pappus ve dosennus'un bir uzantısı olan) yaşlılar, aldatılan koca ya da baba, zengin Venedikli tüccar Pantolene, şarlatan okumuş, Bologna’lı hukukçu, hekim ya da filozof Dottore, hep bir İspanyol olan palavracı asker (miles gloriosus) Capitano ile Scramuccia, Arlecchino'nun eşi, açıkgöz hizmetçi kadın Colombina, Toskana’lı aşıklar Florindo ve Isabella. Bu tipler, Avrupa'daki hemen hemen bütün komik tiplerin belirleyicisi olmuştur; Almanya'da Hanswurt, Fransa'da Pierrot, Arlequin, Colombine, Polichenella, Scranouche, İngiltere'de Punch ile Judy, İspanya'da Gracioso. Commedia dell'arte, değişik sanatsal ve edebi geleneklerin bir karışımı olmuştur. Antik Roma komedyası (Plautus) ile Rönesans edebi komedyası olan commedia erudita, akrobasi ve soytarı (saltimbachi) sözsüz oyunu (mimus), Commedia dell'arte'de bir araya gelmiştir. Önemli olan, konunun özgünlüğü değil, bilinen bir olayın biçimsel olarak çeşitlendirilmesiydi. Karşılıklı konuşmalar kadar, ara sözsüz oyunlar da (lazzi) çok yetkin, usta işi, uyumlu ve zekice olmalıydı. Eylem, olaylar örgüsü ve dolantı, yalın olmakla birlikte, çeşitli olasılıklarla zenginleşmeliydi. Oyunlar, açık havada, halkın içinde ufak bir yükselti üstünde oynanıyordu. Commedia dell'arte repertuar tiyatrosu topluluklarının çekirdeğini gezginci, meslekten oyuncu aileler oluşturuyordu. Senaryolar ve lazzi'ler bu kişilerce düzenleniyordu. En önemli Commedia dell'arte toplulukları arasında şunlar sayılabilir; Accessi, Confidenti, Desiosi, Fideli. Bu topluluklar, İspanya, Fransa, İngiltere saraylarında temsiller vermişler, özellikle Fransa'da uzun süreli kalarak, comedie İtalienne adını almıştır. Rönesans'ta halkın yaratıcı gücünün, halkın dilinin ve ince zekâsının, toplumun yüksek ve alt kesim insanlarına bakışın tiyatrodaki anlatımı haline gelen Commedia dell'arte, Avrupa'da comedie İtalienne yoluyla Moliere ile Viyana halk tiyatrosu üstünde doğrudan etkili olmuş, her ülkede oranın özgül kimliğine bürünmüştür. Ancak, oyunculuk tekniğinin gittikçe incelmesine ve yetkinleşmesine karşın, oyun dağarının sürekli yinelenmesi, doğaçlama sanatının gitgide kurallık ve biçimsellik kazanması, kökeninde kuralları yıkıcı ve yaratıcı olan Commedia dell'arte'nin sönükleşmesine, yüzeyleşmesine yol açmıştır. 19. yüzyıldan sona eren Commedia dell'arte'yi Goldoni ve Gozzi yaşatmak istemişlerdir. Commedia dell'arte'nin Altın Çağ İspanyol tiyatrosu ile klasik Fransız komedyası, yer yer de Shakespeare ve Ben Jonson üstünde olduğu kadar, grotesk tiyatro ile çağdaş İtalyan tiyatro yönetmenleri, özellikle de Strahler üstünde büyük etkisi olmuştur. İtalya dışında ise, “yeniden tiyatrolaştırma” hareketi içinde, Avusturya ve Almanya'da Reinhardt, Rusya'da Meyerhold, Tayrov ve Vaktangov, Fransa'da Copeau, Dullin ve Barrault, Commedia dell'arte'den yararlanmışlardır.

 

COMMEDIA ERUDITA

Belli bir metinle oynayan İtalyan karakter ve dolantı komedyası. Roma komedyası örnek alınarak saraylarda oynanan komedya türü.

 

COMMUNITY THEATRE (CEMAAT TİYATROSU)

1960'ların ortalarında İngiltere'de yer almış bir halk ve işçi tiyatrosu hareketi. Repertuar tiyatrosu hareketine bağlanan Community Theatre, kentlerin emekçi ve işçi kesimlerinin yoğun yerleşik olduğu semtlerde toplumsal tiyatro yapmaya, emekçi kesimlerin kültürel – sanatsal düzeyinin gelişmesine yardımcı olmaya ve güncel sorunlarının çözümüne ışık tutmaya yönelmiştir. Bunun için de halk tiyatrosu tekniklerinden yararlanarak, güncel olayların belgesel oyun içinde daha çok doğaçlamaya dayanarak ve müzikhol öğeleriyle işleyerek, eğlendirici ve öğretici olmaya çalışmıştır. 1973'ten sonra, Community Theatre, The Assosiaton of Community Theatre (Cemaat Tiyatrolar Birliği) çatısı altında toplanmıştır.

 

CORRAL SAHNE

Altın Çağ İspanyol tiyatrosu sahne biçimi, avlu sahne.

 

CURCUNA

·         Ortaoyunun başlangıcında ya da bu oyundan bağımsız olarak ortaya çıkan ve o gün oynayacak olan tiplerin müzik eşliğindeki dansları.

·         Soytarıların açık saçık hareketlerle gülünç danslar yaptıkları gösteri.

Geleneksel Türk tiyatrosunun dansla yapılan sözsüz bir seyirlik oyun biçimi. Dans ile güldürünün bir araya geldiği curcuna, kaba ve gülünç giyimli, çirkin, tuhaf maskeli ve sivri külahlı Curcunabazlar tarafından oynanırdı. Curcunadan sonra, kol oyunlarına geçilirdi. Curcuna, ortaoyununun gelişmesine önayak olmuştur.

 

CURCUNABAZ

Curcuna içinde dans edip soytarılıklar yapan sivri külahlı, bazen yüzleri maskeli oyunculara verilen ad.

 

CÜCE

Ortaoyunda, curcunada ve atışmalarda ortaya çıkan ve Kavuklu'yu kızdıran tip. Bu tipe “Kavuklu Arkası” da denir. Gölge Oyunu’nda özdeşi Beberuhi’dir.

 

ÇADIR TİYATROSU

Oyun yeri büyük bir çadırın içinde olan tiyatro. Ülkemizde bu terim, açık saçık gösterilerin yer aldığı, oradan buradan toplama adamlarla, tiyatro gitmeyen küçük taşra kasabalarında oynayıp, salt para kazanma amacıyla kurulan, derme çatma korsan topluluklar için kullanılmaktadır.

 

ÇATIŞMA

·         Olay dizisinin gelişmesinde basamakları ortaya çıkaran kişiler arasındaki iç ve dış çatışmalar.

·         Bir oyun kişisinin kendi içindeki bunalımı.

 

ÇENE YARIŞI

·         Ortaoyununda Pişekar ile Kavuklu arasında yarışmalı söyleşme.

·         Kavuklu'nun alt dudağını burnuna değdirme becerisi. Bunun için Kavuklu'yu oynayan sanatçılar, alt dişlerini çektirir takma yaptırırlardı. Böylece takma dişi çıkartınca çene daha çok yukarı kalkabiliyordu.

 

ÇERÇEVE OYUNU

Kişileri ve öyküyü arka planda bırakarak, yaşamın görünüşünü genişlemesine veren ya da bir dönemi genellemesine gösteren oyun türü. Kişilerin alın yazısını, çerçevelerinin etkisi ile açıklayan oyun.

 

ÇERÇEVE SAHNE

Oyun yeri ile seyirciyi, düz bir bağlantı çizgisi üzerinde, bir çerçeve ve perde ile ayıran, büyüklerinde orkestra çukuru olan, İtalyan türü sahne.

 

ÇEVRESEL TİYATRO

Oyuncu ve izleyicilerin oyun yeri ile çevreyi ortak paylaştıkları, genellikle yaz aylarında ve kalabalıkların yaşadıkları çevrelerde, açık havada düzenlenen, nispeten kısa oyunlardan kurulu gösteriler içeren tiyatro (Örneğin; Happening). Bu anlamda, gerçekçi geleneklere bağlı çerçeve sahneden önce tüm tiyatro biçimleri, Çevresel Tiyatro kavramı içinde yer alır. Çevresel Tiyatro, tiyatro yapıları içinde değil, (sokak, pazaryeri vb.) insanların yaşadıkları çevrede ya da izleyici yerinin önünde gerçekleştirilir. Günümüzde ABD'de, Çevresel Tiyatro, ya kendine özel “çevreler” yaratmakta ya da tiyatro yeri olarak doğal çevreyi kullanmaktadır.

Çevresel Tiyatro'nun kuramcısı ve uygulayıcısı Richard Schechner, bu tiyatro için şu ilkeleri önermiştir;

·         Yaşam ile sanat arasındaki geleneksel ayrım ve uzaklık kaldırılmalıdır.

·         Tüm mekan, oyun alanı olarak izleyici için kullanılmalıdır.

·         Birkaç odak noktası olmalıdır.

·         Oyuncu, temsilin öbür görsel – işitsel öğeleri kadar önem taşımalıdır.

·         Söz, sahnelemede belirleyici etmen olmalıdır.

·         Oyun için değişime uğratılmış ya da önceden bulunmuş ilginç alanlar seçilmeli, seyirci buralara alıştırılmalıdır.

 

ÇİÇEK YOLU

Sahneden seyirci salonunun ortasından geçen, salonun arkasına denk uzayan ve seyircileri ikiye ayıran oyun yükseltisi. Dünya tiyatrolarına Japon Kabuki tiyatrosundan geçmiştir. Bunu batıda ilk kez Alman yönetmen Max Reinhardt kullanmıştır.

 

ÇİFTE KAVUKLU

Ortaoyununda ustalık gösterisi yapmak üzere, ortada iki Kavuklu'nun bulunması. Bunlar aralarında yarışırlardı.

 

ÇİN TİYATROSU

Büyük ölçüde simgelere başvurarak ezgi, dans, akrobasi ve sözsüz oyun sanatlarını belirginleştiren ve seyirciye Doğu tiyatrosuna özgü göstermeci nitelikleriyle yönelen tiyatro. Şiirli konuşmaları ve simgelerden oluşan bir dekoru vardır. Oyuncular, rolü yaşayıp canlandırmazlar, onu yansıtırlar. Seyirci rolün ne olduğu ile değil, nasıl oynandığı ile ilgilenir. Sovyet yönetmen Meyerhold, sonra da Epik tiyatro kuramcısı Brecht, ünlü Çinli oyuncu Mei Lang Fan yoluyla Çin tiyatrosundan etkilenmişlerdir.

 

ÇOCUK OYUNU

Çocuklar için düşünülmüş, eğlendirirken eğitmeyi hedefleyen oyun.

 

ÇOCUK TİYATROSU

İlköğretim öncesinden ergenlik yaşına değin, çocuklar için yapılan tiyatro. Gelişmiş ülkelerde çocuk tiyatroları genellikle dört yaş öbeğinde ele alınır; bunlar 5 ile 7, 7 ile 9, 9 ile 11 ve 11 ile 14 yaş öbekleridir. Çocuk tiyatroları, 19. yüzyılda Avrupa'da gelişme göstermiş, Ekim Devrimi'nden sonra Rusya'da geniş bir Çocuk Tiyatrosu hareketi başlamış ve bütün Doğu Avrupa ülkelerine örneklik etmiştir.

Çocuk tiyatroları çeşitlidir;

·         Çerçeve sahne içinde çocukların, çocuklar için hazırlandıkları gösteriler,

·         Çerçeve sahne içinde çocukların yetişkinler için oynadıkları oyunlar,

·         Yetişkin oyuncuların çocuklar için oynadığı oyunlar,

·         Profesyonel oyuncuların büyük tiyatrolarda, çok sayıda seyirci önünde oynadıkları büyük yapımlar,

·         Profesyonel oyuncuların küçük bir alan içinde çocukların arasında ve onlarla birlikte oynadıkları oyunlar,

·         Çocukların seyirci ortasında oynadıkları oyunlar,

·         Eğitmenlerin çocuklarla birlikte geliştirdikleri oyunlar,

·         Okulda eğitim amaçlı çocuklarla hazırlanan oyunlar.

 

ÇOK AMAÇLI SAHNE

Değişik sahne – seyirci ilişkilerini sağlayacak biçimde yapılmış sahne. Bazen ortada, bazen yanlarda, bazen önde ya da hem önde hem ortada ya da yanlarda ve benzeri biçimde çeşitlilik içinde kullanılmaya elverişli sahne yapısı.

 

ÇÖZÜM

Bir oyunun gelişimi içinde atılan düğümlerin çözülmeye başladığı kesim.

 

ÇÖZÜM SAHNESİ

Oyun konusunun tamamlanıp sonuca ulaştırıldığı yer.